Topstukken

Planetarium van Hartog van Laun (ca.1733-1815)

Planetarium van Abraham en Jakob van Laun, Amsterdam, ca.1825. Geexposeerd op de 5de verdieping van de astronomie afdeling in het Deutschen Museum in Munchen. Museum Elburg bezit ook een exemplaar dat in 2010 is gerestaureerd.


In 1806 werd door de magistraat van Elburg in het voormalige stadsweeshuis een nieuwe school opgericht: Het Instituut voor Talen, Kunsten en Wetenschappen. Vanaf het begin was admiraal Jan Hendrik van Kinsbergen daar actief bij betrokken. Hij adviseerde over de inhoud van het lesprogramma, hij gaf geld voor vernieuwing en uitbreiding van leslokalen en hij schonk instrumenten en boeken. Bovendien verzorgde hij met veel succes voor het instituut PR-activiteiten. Van heinde en verre kwamen families uit de hoogste kringen naar Elburg om hun zonen op te geven voor de nieuwe, prestigieuze school. Het lukte Van Kinsbergen zelfs om koning Lodewijk Napoleon te interesseren voor de opleiding. 


In 1808 kwam de koning naar Elburg voor een bezoek aan het instituut. Om indruk op het koninklijke gezelschap te maken, bestelde de admiraal in Amsterdam bij de joodse natuurkundige en instrumentenmaker Hartog van Laun een planetarium en een lunarium voor de school. De toenmalige wetenschappelijke wereld was onder de indruk van het planetarium en lunarium van Van Laun. In 1803 gaf prof. dr. J. H. van Swinden (1746-1823), hoogleraar wijsbegeerte, natuur-, wis- en sterrenkunde aan het Atheneaem Illustre, de voorloper van de Universiteit van Amsterdam, lessen over deze instrumenten voor het geleerde genootschap Felix Meritus in Amsterdam. De lessen vatte hij vervolgens samen in een boekje. Voor de sterrenwacht in Leiden en het Teylers museum in Haarlem maakte Van Laun ook een planetarium. 



Sint Agnietenklooster

Wijnbokaal

Boekje van het St. Joris Gilde

Schandbank en schandballen